ట్యాగులు

,

త్యాగధనులను కీర్తించటం పోరు ధర్మం. వీర వనితలను స్పృశించటం ఉద్యమ అవసరం.

20150419_154311

విప్లవ శక్తులకు విశాలమైన పునాది కావాలంటే మహిళలు ఉద్యమాలలో సమాన భాగస్వామ్యాన్ని తీసుకోవాల్సిందే. ఈ పితృస్వామిక సమాజంలో, పురుషాధిక్య కుటుంబ వ్యవస్థలో స్త్రీలు బంధనాలు తెంచుకొని రాజకీయ ఉద్యమాలలోకి .. అందులోనూ దీర్ఘకాలిక సాయుధ పోరాటాలలోకి రావటం చాలా కష్టం. అలా వచ్చిన మహిళలు రాశిలో తక్కువైన ధైర్యసాహసాలు ప్రదర్శించటంలో కానీ, కష్టాలు భరించటంలో కానీ, త్యాగాలు చేయటంలో కానీ ఎక్కడా వెనక్కి తగ్గలేదు. మహత్తర శ్రీకాకుళ ఉద్యమంలో కొండకోనల మధ్య చరిస్తున్న నిరుపేదల గోచిగుడ్డల చెమటను పీల్చుకొన్న ఎర్ర కాంతులలో స్త్రీలూ ఉన్నారు. భూమి కోసం, భుక్తి కోసం జరిగిన ఆ వీరోచిత పోరాటంలో ప్రజలకు ఆత్మస్థైర్యం వెలిగించిన నెగడులు వారు. త్యాగధనులను కీర్తించడం పోరు ధర్మం. వీరవనితలను స్పృశించటం ఉద్యమ అవసరం.

1983వ సంవత్సరం. విజయవాడ రైల్వే స్టేషన్ రహస్యాన్ని దాచుకొని, భావోద్వేగాలను కనపడకుండా అణచుకుకొన్న విప్లవ కొరియర్ ముఖంలాగా ఉంది. రైలు ఉద్యమాన్ని గర్భాన మోస్తున్నట్లు నిండుగా, నింపాదిగా ప్లాట్ ఫారం మీదకు వచ్చింది. ఉన్నట్లుండి ఎక్కడనుండో నినాదాలు మొదలయ్యాయి. ఒక్క గొంతుని అనుసంధానిస్తూ వందల గొంతులు “విప్లవం వర్ధిల్లాలి.” “పైలా చంద్రమ్మను వెంటనే విడుదల చేయాలి.” విద్యార్ధులు దూసుకొని చంద్రమ్మ ఉన్న రైలుపెట్టెలోకి పోబోయారు. పోలీసులు లాఠీలకు పని చెప్పారు. ఇంతలో పోలీసు గార్డులతో ఘర్షణ పడి చంద్రమ్మ అనే ముప్పై రెండేళ్ళ మహిళ తలుపు దగ్గరకు వచ్చి పిడికిలి బిగించి విద్యార్ధులకు అభివాదం చేసింది. ఆమెను చూడటానికి విద్యార్ధులేకాక అక్కడ ఉన్న ప్రజలు కూడా ఆతృత పడ్డారు. ఇలాంటి అనుభవమే పోలీసులకు విశాఖపట్నం నుండి హైదరాబాదు వరకూ ప్రతి స్టేషన్లో జరిగింది.

ఎవరీ చంద్రమ్మ? అప్పటికి ఎనిమిది సంవత్సరాలు నుండి జైలు జీవితం గడుపుతున్న విప్లవ ఖైదీ. అంతకు ముందు పదేళ్ళు శ్రీకాకుళంలో బాలలదళంలో, మహిళాదళంలో, తెగింపు దళంలో, గెరిల్లా దళంలో పని చేసి … ఇప్పటికీ రైతు కూలీ సంఘంలో పనిచేస్తున్న విప్లవకారిణి. తన ఎదుగుదలకు ఉద్యమ ఆలోచనలనే నీరుగా .. సిద్ధాంతమే రక్షక కవచంగా.. ప్రాణం, దేహం, రక్తం ఎరువుగా, ఎరుపుగా చేసుకొన్న ధీర మహిళ ఆమె. పాదాలు కోసుకొని పోయే ఎండిన చేలు, లక్ష్యాన్ని సవాలు చేస్తున్నట్లు ఉండే నిట్టనిలువు కొండలు, వందల మైళ్ళ సామూహిక నడక, తిండి లేని పగళ్ళు, నిద్ర హామీ ఇవ్వలేని రాత్రుళ్లు, పోలీసుల చిత్రహింసలు, అడుగు అడుగునా యుద్ధం … ఇదీ ఇప్పటి వరకు ఆమె జీవితం. పైలా వాసుదేవరావుగారితో ఆమెకు వైవాహిక జీవితం కంటే విప్లవ సహజీవనమే ఎక్కువ. వ్యక్తిగత జీవితాన్నికూడా విప్లవోద్యమానికి ముడివేసి ఈ రోజు వరకు ఆమె నడిచిన నడక .. నొప్పి పాదాలలో ప్రవహిస్తున్నా, ఆరోగ్యం ఆద్యంతం సహాయ నిరాకరణ చేసినా ఇప్పటి వరకు ఆగలేదు. ఆమె కధే మహత్తర శ్రీకాకుళ పోరాట కధ. ఒక నూతన గిరిజనుని ఆవిర్భావానికి శంఖానాదం ఊదిన శ్రీకాకుళ ధీర చరిత్రలో ఈ ఉక్కు మహిళ జీవిత పుట హుందాగా నిలుస్తుంది.

చంద్రక్కను ఇంటర్వ్యూ చేయటం కోసం మేము పలాస చేరేసరికి ఉదయం 7 అయ్యింది. పలాసలో కట్టిన పార్టీ ఆఫీసులోనే ఆమె నివాసం. జేగురు రంగద్దిన ఆ ఇంటి ముందు ఎర్ర గన్నేరు చెట్టు. అక్క సీరియస్ గా ఉంది. మమ్మల్ని చూడగానే వంట మొదలు పెట్టింది. మధ్యలో మేము ఎందుకు వచ్చామో విచారణ చేసింది. పని ముగించుకొని స్నానం చేసి వచ్చింది అక్క. లావెక్కిన బోదకాలును స్టూలు మీద పెట్టుకొని “ఆ. ఇక అడగండి.” ఆదేశించింది. మధ్యలో చిన్న చిన్న ప్రశ్నలు తప్ప, అది ఇంటర్వ్యూలాగా కాకుండా ఆమె అంతరంగ ఆవిష్కరణలా జరిగింది. సంఘటనలను మననం చేసుకోవటానికి ఇంకో శ్రీకాకుళ పోరాట యోధురాలు జయక్క సాయం తీసుకొన్నది. తేదీలు, స్థలాల కోసం “మాధవా!” అంటూ ఎకెఎంఎస్ నాయకుణ్ణి పిలిచేది. ఆమె జీవితం ఆమె మాటల్లోనే…

కమ్యూనిజం ఆవరణలో గ్రామాలు. విప్లవోద్యమం వైపు తొలి అడుగు:

మా సొంతూరు శ్రీకాకుళం జిల్లా రాజాం. మాయమ్మ కావమ్మ. నాన్న చిన్నయ్య. మేము ఎనిమిది మంది సంతానం. ఆరు మాసాలు తింటే ఆరు మాసాలు తిండికి ఇబ్బందే. మా అన్నలు పెత్తందార్ల దగ్గర పాలేర్లుగా ఉండేవారు. నేను 1951లో నేను పుట్టాను. చిన్నప్పుడు బడికి వెళితే బడిలో మొక్కలకు నీళ్ళు తేలేదని మాష్టారు వేళ్ళు వెనక్కి తిప్పి కొట్టారు. అప్పటినుండి బడికి పోలేదు. చదువుకొన్న చదువు అంతా పార్టీ పెట్టిన రాత్రి పాఠశాలల్లోనే. నాకు పదకొండేళ్ళప్పుడు కమ్యూనిష్టులు మా ఊళ్ళో ఊరేగింపు చేసి, అమెరికా ప్రెసిడెంట్ జాన్సన్ దిష్టి బొమ్మను కాల్చారు. అప్పుడే పైలా మాష్టారిని మొదటిసారి చూశాను. ఆ సంఘటన జరిగాక ఊళ్ళో భూస్వాములకు, పేద ప్రజలకు మధ్య గొడవలు జరిగి రెండు పక్షాల వాళ్ళు జైలుకి వెళ్లారు. అప్పుడు బొడ్డపాడు, మర్రిపాడు, మాకనపల్లి గ్రామాలనుండి ప్రజలు వచ్చి జైళ్ల కెళ్లిన పేద కుటుంబాల పొలాలు కోసి పెట్టి వెళ్లారు. బక్కలు (బర్రెలు) కాస్తున్న నేను ఆ ఎర్ర జండాల కోలాహలం చూసి మా అమ్మను విషయం అడిగాను. “వాళ్ళంతా కమ్యూనిష్టులు, పేద ప్రజల కోసం పని చేస్తారు” అని చెప్పింది. అప్పుడే మా ఊళ్ళో సారా ఉద్యమం జరిగింది. కమ్యూనిష్టులు సారాకుండలు పగలగొట్టారు. “సారా తాగి ప్రజలు చెడిపోతున్నారు. అందుకే వాళ్ళు అలా చేస్తున్నారు.” అని మాయమ్మ చెప్పింది.

సుబ్బారావు పాణిగ్రాహి మా ఊర్లో జముకల కధ చెప్పటానికి వచ్చాడు. నా జీవితంలో ఇప్పటి వరకు జముకుల కధ కలగ చేసిన ఉత్తేజం ఇంకే కళా రూపం కలగ చేయలేక పోయింది. ప్రజలపై జరిగే దోపిడి ఎలా జరుగుతుందో, దాన్ని ఎలా ఎదుర్కోవాలో కళ్ళకు కట్టినట్లు కధలో చెప్పేవాళ్ళు. నాకు పదిహేను ఏళ్లప్పుడు (1966) 1500 గిరిజనులతో శ్రీకాకుళంకు ఆకలి యాత్ర జరిగింది. గిరిజనులు ఏజన్సీ ప్రాంతం నుండి యాభై కిలోమీటర్లు నడుచుకొంటూ వచ్చారు. మధ్యలో మా గ్రామాల్లో సభలు పెట్టి వాళ్ళ సమస్యలు చెప్పేవాళ్ళు. ఆ ఆకలియాత్రకు మేమూ వెళతామని ఏడిస్తే చిన్న వయసని మమ్మల్ని తీసుకొని వెళ్లలేదు. సారా వ్యతిరేక ప్రచారం, కూలి రేట్ల పెంపు కోసం ప్రచారం మేము చేసేవాళ్లం. నేను మొదట బాలల సంఘంలోనూ, తరువాత మహిళా సంఘంలోనూ ఉన్నాను. అంకమ్మది (తరువాత ఈమె ఉద్యమంలో అమరురాలు అయ్యింది) మా ఊరే. మేమిద్దరం జతగా ఉండేవాళ్లం. ఆమె నాకంటే రెండేళ్ళు పెద్దది.

ఒకనాడు మహిళా సంఘం పని మీద బాగా ముస్తాబు అయ్యి పూలు పెట్టుకొని మర్రిపాడు బయలుదేరాము. సుబ్బారావు పాణిగ్రాహి మాతో ఉన్నాడు. మర్రిపాడు గోర్జీలోకి రాగానే ఆయన మమల్ని ఆపి “మీరు ఏ పని మీద ఇక్కడకు వచ్చారు?ఈ ముస్తాబులు ఏమిటి?” అని ప్రశ్నించాడు. విప్లవ ప్రచారానికి వెళుతూ, ఇతరత్రా ఆకర్షణలు కలిగించకూడని, నిరాడంబరంగా ఉండాలని ఆయన భావం. అందరం ముఖ ముఖాలు చూసుకొని పూలు తీసేసి డొంకలో పడేశాము. ఆనాటి నుండి తరువాత నేను ఎప్పుడూ పూలు పెట్టుకోలేదు, అలంకరణలు పూర్తిగా మానేశాను.

1967 ప్రాంతంలో పెదఖర్జ ఏజెన్సీ ప్రాంతంలో పోలీసులు గిరిజనుల ఇళ్ళ మీద దాడి చేసి వారి సాంప్రదాయ ఆయుధాలు అయిన తుపాకులను, బల్లాలను ఎత్తుకొని పోయారు. మేము ఉద్దానం గ్రామాల్లో తిరిగి వారికి ఆయుధాలు సేకరించి ఇచ్చాము. దాదాపు అప్పుడే ప్రజా ప్రతిఘటన పోరాటం ప్రారంభం అయ్యింది. ఇళ్ళను, కుటుంబాలను వదిలి “తెగింపు సంఘాల”లో చేరాలని పిలుపు వచ్చింది. నేనూ, అంకమ్మ తెగింపు సంఘంలో చేరాము. ఆ సమయంలోనే గరుడభద్ర భూస్వాముల పంటలను కోసి పేదప్రజలకు పంచాలని నిర్ణయం జరిగింది. బొడ్డపాడులో 1968 నవంబరు 23న మహిళా సంఘం సమావేశం జరిపి మర్నాడు ఉదయం బొడ్డపాడు, మర్రిపాడు, రాజాం, అక్కుపల్లి మొదలైన గ్రామాల్లో తిరిగి విప్లవ రాజకీయాలను ప్రచారం చేయాలని చెప్పారు. అందులో భాగంగా మహిళలం అందరం గరుడభద్ర చేరగానే ఊరి భూస్వాములు పంచాది నిర్మల జాకెట్టు వెనక నుండి పట్టుకొని చింపి వేశారు. భూస్వాములకు మాకు ఘర్షణ జరిగింది. మేము వెనక్కి వచ్చేశాము. విషయం తెలుసుకొని అన్ని గ్రామాల నుండి జనం వచ్చేశారు. ఊరిగింపు చేసి దాడి చేసిన వారి మీద ప్రతి చర్య చేయాలని అనుకొన్నాము. వాళ్ళు కూడా కర్రలతో సిద్ధంగానే ఉన్నారు. మా వాళ్ళకు దెబ్బలు తగిలాయి. 500 మంది కలసి భూస్వామి పొలం కోత కోసి ధాన్యం స్వాధీనం చేసుకొన్నారు. మేమంతా కొడవళ్ళు, మిరప్పొడి పట్టుకొని దాడికి సిద్ధంగా ఉన్నాము. కోత అయిపోయాక పోలీసులు వచ్చారు. ఆ రాత్రికి బయటకు వెళ్ళి పడుకొన్నాము. తరువాత వేరే ప్రదేశాలలో రక్షణ తీసుకోమని కబురందింది. ఇక ఇల్లు వదిలేయాల్సిన పరిస్థితులు వచ్చాయి.

అజ్ఞాత జీవితం .. శరీరానికే, ఆచరణకు కాదు.

నేనూ అంకమ్మ రాయవలస అనే ఊరు వెళ్ళాము. అక్కడ పగలు కూలికి వెళ్ళేవాళ్ళం. రాత్రికి చోళ్ళు ఇసరటం, దంచటం చేసే వాళ్ళం. రాత్రిళ్ళు తోటలో నిద్రపోయేవాళ్ళం. ఊరి వాళ్ళకు అర్ధం అయ్యి మమ్మల్ని సరండర్ చేయించే ప్రయత్నం చేశారు. వాళ్ళ ప్రయత్నాలు గ్రహించి “రేపు వస్తాము.” అని చెప్పి తప్పించుకొని పోయాము. రిట్టపాడు వెళితే కొద్దిగా అన్నం వేశారు. అక్కడనుండి వజ్రకొత్తూరు వెళ్లాము. అక్కడ మూడు రోజులు ఉన్నాము. అక్కడికి కూడా మమ్మల్ని తీసుకొని వెళ్ళటానికి వస్తున్నారని తెలిసి పడవ మీద అమ్మలపాడు వెళ్ళాము. వాసు మాష్టారు వాళ్ళు మమ్మల్ని ఆ ఊరులో వదిలేసి ఎక్కడకు వెళ్ళారో తెలియదు. ఆ ఊర్లో అంకమ్మ వాళ్ళ చుట్టాలు ఉన్నారు. అక్కడా మా గురించి గోల అయ్యింది. తిట్లు, చీవాట్లు. ఏమయితే అది అయ్యిందని మేమిద్దరమే బయలుదేరి పూండి స్టేషన్ కి వచ్చాము. అక్కడ సుబ్బారావు పాణిగ్రాహి, పంచాది కృష్ణమూర్తి రైలు దిగి చాటుగా ఉన్నారు. వాళ్ళను చూడగానే సంతోషం అయిపోయింది. “దొరికినారు రా.” అనుకొన్నాము. మమ్మల్ని చూసి వాళ్ళు “ధైర్యంగా ఉండండి. భయపడకండి.” అంటూ నాలుగు రాజకీయాలు చెప్పేశారు. నాయకులకి రాజకీయాలు కరువా చెప్పటానికి, చెప్పేశారు. కాసిని డబ్బులు కూడా ఇచ్చారు. వాళ్ళకే ఎక్కడా టికానా లేదు. అప్పటి పరిస్థితుల్లో పార్టీ మమ్మల్ని వెతుక్కోవటం కాదు. మేమే పార్టీని వెదుక్కొనే వాళ్ళం.

మళ్ళీ రాయవలస వచ్చి పొలం పనులు చేసుకొంటూ నెల రోజులు ఉన్నాము. ఒకే చీర, ఒకే లంగా, ఒకే జాకెట్టుతో అన్ని రోజులు గడిపాము. ఈ లోగా అంకమ్మ వాళ్ళ నాన్న వచ్చేశాడు. “మీ మీద కేసులు లేవు. సరెండర్ చేస్తామని” అన్నాడు. సరే అని చెప్పి ఆయనకు అన్నం పెట్టి నిద్రపుచ్చి మామిడి అప్పలసూరి గారి ఊరు కోవర్తి పారిపోయాము. అక్కడ అప్పుడే దాడి జరిగి డా. మల్లికార్జున్ కి , డా. భాస్కర్ కి దెబ్బలు తగిలాయి. మమ్మల్ని లచ్చమ్మ చూసింది. లచ్చెమ్మ, దిగుమతి కమలమ్మ, సంపూర్ణ, వరాలు వీళ్ళంతా మా గురువులు. నెల రోజులు తరువాత బట్టలు మాకు వేరేవి దొరికాయి. కడుపు నిండా అంబలి దొరికింది. తిన్న తరువాత మమ్మల్ని చెరుకు తోటలకు పంపించేసింది. మరునాడు టిక్కెట్ తీసి మమ్మల్ని పార్టీ వాళ్ళే బారువా పంపేశారు. ట్రైన్లో అందరూ తెలిసిన వాళ్ళే. భయపడి ఇద్దరం పాయఖానలో దూరాము. కంచిక స్టేషన్ లో దిగిపోయాము. అక్కడి తామాడ గణపతి తోడల్లుడి ఇంటికి వెళితే అప్పటికే అక్కడ పోలీసులు దాడి చేసి ఉన్నారు. వాళ్ళను కొట్టేసి నానా భీభత్సం చేసి ఉన్నారు. ఇక మాకు వాళ్ళు మంచి నీళ్ళు కూడా ఇవ్వలేదు. లోపలికి రానివ్వలేదు. వాళ్ళకు చేతులు జోడించి నమస్కారం పెట్టి, మాకు కూర్చోటానికి జాగా ఇవ్వమని బతిమలాడాము. రాత్రంతా అలాగే కూర్చొని ఉన్నాము. మూడు గంటలకే మమ్మల్ని వెళ్లిపోమ్మని బలవంతం చేశారు. అంత రాత్రి 16 కిలోమీటర్లు నడిచి బారువా చేరుకొన్నాము. పందుల రామయ్యగారి ఇంట్లో తలదాచుకొన్నాము. నాకు జ్వరం మొదలైయ్యింది. మా తాతగారి ఇంటికి వెళ్ళాను. మా పిన్ని నన్ను అటక మీద దాచి పొద్దున్నే మొగిలిపాడు తీసుకొని వెళ్ళింది. అక్కడ మా అక్క నన్ను తిట్లకు లంకించుకొన్నది. నా కోసం మా అమ్మను అరెస్టు చేశారని అప్పుడే తెలిసింది. ఒక జత బట్టలు కూడా ఇవ్వకుండా నన్ను బొడ్డపాడుకి తరిమింది మా అక్క. బొడ్డపాడులో మన బొడ్డప్పారావు గారింటికి చేరాను. వాళ్ళు ఇంత బాండ్రు కప్పను పట్టుకొని వండుకొంటున్నారు. కమ్యూనిష్టులంటే ఏది పెడితే అది తినాలని అన్నారు. నేను తినలేక పోయాను. ఊరి నుండి బట్టలు తెప్పించారు నాకు.

రెండు మూడు రోజుల తరువాత మా అమ్మ బైలు మీద బయటకు వచ్చి నా కోసం వచ్చింది. నన్ను తిట్ల మీద తిట్లు. మనోళ్ళు ఆమెకు రాజకీయాలు చెప్పాలని ప్రయత్నించారు. ఆమె వినలేదు. ఇద్దరం ఎదురెదురుగా తిండికి కూర్చోన్నాము. ఆమె తినకుండా నన్ను శాపనార్ధాలు పెడుతుంది. సుబ్బారావు పాణిగ్రాహి “ఇంకేమైనా ఉందా? ముందు తిను.” అన్నాడు. ఆమె తినలేదు. నేను శుభ్రంగా తినేశాను. నన్ను మాకనపల్లి తీసుకొని వెళ్ళటానికి ప్రయత్నించింది. ఊరి పొలిమేర్ల దాకా వెళ్ళి వెనక్కి వచ్చేశాను. నేను మా తాతగారి ఊరికి బయలుదేరినపుడే అంకమ్మను అక్కడ నుండి తప్పించేశారు పార్టీ వాళ్ళు. నేను తిరిగి వస్తానని వాళ్ళు నమ్మలేదు. “ఇంకెప్పుడూ పార్టీకి తెలియకుండా వెళ్ళను.” అని నేను చెప్పాక నన్ను, అంకమ్మను, సుబ్బారావు పాణిగ్రాహి తమ్ముడు పిచ్చి పంతుల్ని, డాక్టరు కామేసాన్ని బేతాళపురంలో ఇల్లు తీసుకొని ఉంచారు.అక్కడ డాక్టరు వృత్తి చేస్తూ మూడు మాసాలు ఉన్నాము. వచ్చిన డబ్బులో సగం పార్టీకి ఇచ్చేవాళ్ళం. వృత్తి చేసి కుటుంబాలని పోషించటం కాదు పార్టీని పోషించారు నాడు విప్లవకారులు. బొడ్డపాట్లో భూస్వాములను కొట్టి ఉంగరాలు తెచ్చి అమ్మి ఏదో కరపత్రం వేశారు మనవాళ్ళు. అప్పుడప్పుడు నాయకులు వస్తుండే వాళ్ళు. రాత్రిళ్ళు వచ్చి మాట్లాడుకొని పోయేవాళ్ళు. అక్కడ నుండి కూడా బయట పడి చెట్లు చేమలెంబడ తిరిగాము.

బాతుపురం చర్య – దళంలో స్థానం.

నిజానికి అది బాతుపురం దాడి కాదు. బారువా పోలీస్ స్టేషన్ మీద దాడి చేయాలనుకొన్నాము. స్టేషన్లో ఎక్కువ పోలీసులు ఉన్నారని వార్త రావటంతో తిన్నగా జలంధరకోట చేరాము. అప్పటికి చెప్పులు లేక నా కాళ్ళు వాసిపోయి ఉన్నాయి. అక్కడ పొలాలు మరీ మొండిగా, పగుళ్ళు యిచ్చి ఉండేవి. వాటిల్లో పడుతూ లేస్తూ మా ప్రయాణం జరిగింది. డా. భాస్కర్ వాచీ అమ్మి చోళ్ళు (రాగులు) తెచ్చి తోప (మాల్ట్ లాంటిది) కాసారు. అది కటిక చేదు. ఆకుల్లో పెట్టి యిస్తే తినలేక దాచేశాము. సుబ్బారావు గారు “తిన్నారా?” అనుకొంటూ వచ్చారు. చైనా పోరాటంలో చెప్పులు తిని బతికారని చెప్పి మమ్మల్ని మందలించారు. తరువాత రోజు బాతుపురం యాక్షన్ కి వెళ్ళాము. అక్కడ ఒక భూస్వామి యింటి మీదకు వెళ్ళాము. భూస్వామిని కట్టేసి, ఇంట్లోకి చొరబడి అన్నీ స్వాధీనం చేసుకొన్నాము. ఈ యాక్షన్ లో నాదీ, అంకమ్మదీ సాహసమైన పాత్ర. మమ్మల్ని దొంగలు అనుకొని జనం వచ్చారు. పైలాగారు వాళ్ళకు “మేము కమ్యూనిష్టులమని” చెప్పారు. ఆ యింట్లో దోచుకొన్న బంగారంలో కొంతభాగం ఆ ప్రజలు తనఖా పెట్టిందే. అవన్నీ ప్రజలకు యిచ్చేశాము. వారు అప్పులు తీసుకొన్న ప్రామిసరీ నోట్లు చించేసాము. ధాన్యం ప్రజలకు పంచేసాము. తిరిగి వస్తుండగా అగస్మాత్తుగా అంకమ్మ మాతో లేదని గుర్తించాము. ఆమెను వాళ్ళు ఒక గదిలో బంధించారు. తిరిగి వెళ్ళి ఆమెను తీసుకొని వచ్చాము. మేము కొంత దూరం వెళ్ళాక వాళ్ళ తుపాకీలు పేలాయి. వాళ్ళ దగ్గర తుపాకీలు కూడా ఉన్నట్లు మాకు తెలియదు.

ప్రజలకు ఇవ్వగా మిగిలిన బంగారంతో ఆయుధాలు కొనాలని అనుకొన్నాము. అక్కడ నుండి రెండు దళాలుగా చీలిపోయాము. స్థానిక దళం వెళ్ళిపోయింది. నేను రెండో దళంలో ఉండిపోయాను. స్త్రీలను బయట దళాల్లోకి మామూలుగా తీసుకొనే వాళ్ళు కాదు. నేను కొద్దిగా చలాకీగా కొండలు ఎక్కేదాన్ని. పోలీసులు మాటు కాశారు మా కోసం. బుచ్చయ్య చేతి బాంబు విసిరి దళాన్ని రక్షించాడు. సిఐకి చెయ్యి విరిగింది. బుచ్చయ్య అరెస్టు అయ్యాడు. మేము చుట్టూ ఒరిస్సా మీద నుండి మహేంద్ర తనయ మీదుగా కొండలాగం తిరిగి వచ్చాము. మాకు ఒరియా తెలియదు, మూతి వంకర పెట్టి మాట్లాడాము. మా దగ్గర బంగారం ఉంది కానీ తిండి లేదు. నాతో సుబ్బారావు పాణిగ్రాహి, తామాడ గణపతి, పంచాది కృష్ణ మూర్తి పెద్ద పెద్ద నాయకులు ఉన్నారు. కొండలాగంలో చిలకమ్మ మాకు రక్షణ యిచ్చింది. అక్కడ నుండి సముద్రతీర గ్రామాలకు చేరుకొని వి‌ప్లవ ప్రచారం మొదలు పెట్టాము. కవిటుద్దానం, ఒరిస్సా ఈ ప్రాంతాలలో కూడా తిరిగాము. ఒక రోజు మేము ఒక సాలెలో (పాకలో) పడుకొని ఉంటే అప్పారావు వాళ్ళ అమ్మ మేమంతా ఆమె కొడుకును పాడు చేస్తున్నామని భావించి అగ్గి పెట్టేసింది. అక్కడనుండి తప్పుకోగలిగాము.

                                                                                                                   (ఇంకా ఉంది)

ప్రకటనలు